BERLINGO HARRESIA ETA IHES EDERRA (edo azal baten azalpena)
IHES EDERRAren azala:
Alain M. Urrutia eta biok IHES EDERRA [Alberdania 2009] irudi-eleberria karrikaratu dugu urriaren 12an. Jendartean aurkeztu ostean, komunikabideetan, sarri eskatu zaizkigu egindako hautuen inguruko azalpenak. Azpimarratu nahi dut, liburuaren exegesigileak ez lukeela autorea izan behar, gurasokeria ekiditeko lehenik, eta liburua ez mugatzeko bigarrenik (saiakera edo manualen kasuan salbu), hala balitz ikuspegi-aniztasuna mugatuko bailitzake. Beraz, segidan egingo dudana ez bedi irakurria izan liburuaren azalpena bailitzan. Ez da bertako edukiaren eta estetikaren justifikapena, nahiz eta, liburuaren azalaren arrazoitze modukoa den, eta horren aitzakian komunikabide nagusiek urtemuga baten (Berlingo harresiaren erortzea) trataeraren inguruko gogoeta egiten dudan.
PALAST DER REPUBLIK [1976-2006/2009]
Historiazaleek, ezkertiarrek, antikomunistek, Berlinen duela urte batzuk izan direnek; jende ezberdinak identifikatu du azalean den eraikina. Heinz Graffunder izan zen arkitektu-buru eta berarekin aritu ziren Karl-Ernst Swora, Wolf-Rüdiger Eisentraut, Günter Kunert, Manfred Prasser eta Heinz Aust.
Spree kanalaren alboan, Unter den Lindenen bukaeran eraiki zuten Errepublikaren Jauregia. “Prusiar militarismoaren eta aristokraziaren aurka” sortua, festagunea, atzerki aretoa, parkea, politikarien tribuna, kontzertu areto erraldoia izan zen. Kultura eta memoriaren gune zituen estatu baten mugan zegoen eraikinean 1000 eta 4500 pertsonen artean sartzen ziren. Erakusketak burutzen ziren, Alemania Demokratikoko eta atzerriko margolari entzutetsuak eta ezezagunak erakutsi ziren han.
2006an Alemania kapitalistako legebiltzarrak Berdeen eta Ezkerreko Aderdiaren ekimenei entzungor egin eta eraistea erabaki zuen ezkertiarren artean ezinegona piztuaz. Amiantoa izanagatik suntsitu nahi zela zabaldu zen hasieran, baina konpontzea erabaki ordez desegitea jo zen irtenbide.
PORNOGRAFIA MEMORIALA
IHES EDERRA Iruñeako Hormiga Atómican aurkeztu genuenean, bertan lagundu gintuen Angel Errok aipatu zuen gizartean nolabaiteko infantilizazioa sumatzen duela. Berdin literaturan zein politikan. Sinplekeria argitasunaren baliokide egin bide digutela.
Azaroaren bederatzia dela eta ale berezi eta erreportaiak ugaritu dira Alemaniako Errepublika Demokratikoaren erorreraren inguruan (DDR). Ezker muturreko prentsan salbu (Ingo Niebel Garan, Itxaro Borda Berrian, Junge Welt, Neues Deutschland) bi joera nabarmendu dira. Ezker muturreko prentsak, bide batez esatearren, ez du zuri ala beltzerako hautua egin, baina galderak egin ditu Perestroikaren inguruan, Valesa eta Gorvatxefi buruz, ekialdearen fagozitatzearen karietara.
Prentsa nagusiaren lehen ikuspegian harresiaren erorreraren ikuspegi arroxa/horia eman da, jende arrunt estereotipotuaren bizitza aldaketak kontatzen dituena, kate sentsazionalistetan hala eman da. Bikote hautsien bizitzak, mugazainenak, mendebaldera edo ekialdera bizitzera joan zirenenak (bigarren adibidea kurioski gutxi azaltzen da). Egoera mingarria (harresiaren kontra zeudenentzat 1989ra artekoa, harresiaren aldekoentzat 1989tik aurrera) bazka egina, ezer berririk ez.
Bigarren jarrera, kate serioagoak omen direnen bertsioa da: komunismoa zen mundu diktatoriala azkenean erori eta askatasunak irabazi du, munduan gizaki oro da eskubideen subjektu kapitalismoari esker islamiar hiltzaileak iritsi zaizkigun arte. Arribismoa, manipulazioa, gizaeskubidekeria, gezurra. Gezurra agerikoen Sarkozyk idatzi duena, bere burua Azaroaren 9an Berlinen mailutxoarekin jarriaz (egun batzuk beranduago joan zela diote Libération eta le Mondek).
Beste gaiekin sarri egiten da pornografia memoriala, gertu ditugu adibide asko esaten dutenak “frankismoaren aurka borrokatu zutela” eta horregatik borrokatzen dutela egun “euskal nazionalismoa” baina demostratu beharko balute frankismoa nola borrokatu zuten erridikulu xamarra izango litzateke, ziurrenik otsailaren 23an goxo-goxo zeuden sofan ongi zekitelako haiek antolatutako estatu kolpeak ez zuela luzera joko. Trantsizioari buruz zenbat pornografia. Frankismoari buruz, Gerra Zibila, Amerikako Inbasioa, Irakeko Gerra, Jugoslabiakoa, Judutar Holokaustoa. Manipulazioa eta irakurketa interesatuak nonahi, gurean ere bai.
ETB den ezdeustasun informatiboan bereziki barregarria egin da Asier Odriozola bidali berezia gaiari buruz ematen ari den ikuspegia. Ez dakit ETBk FOXen antiezkertiartasunera joko duen edo PRISA-sozialdemokraziari hobe egokitzen zaion antikomunismo primariora. Zalantza litzateke Odriozolak gaiaz ez dakielako men egiten dion gailendu den diskurtsoari edo hautu kontzientea den. Bigarren aukera bada berea chapeau, lehena bada hobe luke beste zerbaitetan eman denbora. AED eta SESBen erorrera, sorrera eta existentzia zinez konplexuak diren jazoera historikoak izaki, ezin dira pareko arinkeriaz aztertu. Lerrokatze ideologikoaren beste adibidea ETB 2k, garai batean kalitatezko saioa zen, Mundo.hoyn azaroaren 8an emaniko El muro de Berlín: archivos desclasificados.
HIPOTESI KOMUNISTA, MAITASUN HIPOTESIA
Memoria etengabe lantzen da, kontu sikiatrikoengatik lehenik, informazio batzuk betiko ezabatzen dira, beste batzuk finkatu, eta eraldatu gehien gehienak pentsatzen eta kontatzen ditugun uneoro. Gai honi buruz, alderdi antropologikoan Marvin Harrisek [Theories of Culture in Postmodern Times 1989] eta historikoan Eric J.Hobsbawmek [The Invention of Tradition, AA, 1983] zehaztasunez eta adibide konkretuekin azaldu dute nola berrosatzen dugun gure bizitza bera, dugun ideologia, morala, gauzen gaineko ikuskera, pertsonekikoa, eta, nola ez, historia. Batzuek ezinbestean nahiko modu drastikoan egin ere.
1989ko azaroaren 9an ordea ez zen harresi bat soilik erori, mundu oso bat desagerrarazi nahi izan zen. Dena erosi daitekeela uste dutenentzat motelegi joan da hau dena suertatzen. Gaur egungo Alemaniako mapa elektorala ikustea besterik ez dago Ezkerreko Alderdiak emaitza hoberen lortzen dituen eremua AED zegon hori bera dela.
Horren gaizki, horren zapaldurik zeuden horiek kapitalismoari lehenago zuten gizarte sistemaren errezetak eskatzen dituzte orain. Duela 10 urte esaterik zegoen nOstalgiarengatik zela hori, baina AED ezagutu ez zuten eta komunista bozkatzen duten horiei zer die proposatzekoa Alemania kapitalistak. Zer proposatuko die beraien egunerokoa Alemania Federaletik kanpo, merkatu librearen Alemaniaren kontra, antolatzen diren autonomoei.
Luma zorrotzeko historialariek badakite AED izan dela historiako Alematar herrialde antifaxista bakarra, bitartean bere mendebaldeko aizpak militar naziak eta enpresaburu hitlerdarrak demokraziara birziklatzen zituen horretan, Ulrike Meinhof, Andreas Baader, Gudrun Ensslin, Jan-Carl Raspe eta besteeri bizia kendu zieten Stammheinen. Alemaniar Errepublika Federala, AEBen kolonia ekonomiko eta kulturala, burgesiak gidatutako estatua, katolikotasunaren eskizofrenia berriz Alemanian sustraitzen ahalegindu zen burujabetzarik gabeko errepublika.
Bitartean AEDa hipotesi komunistan aritu zen lanean. Alain Badiou filosofoak aurten argitaratu duen Hipotesi Komunistan [L'hypothèse communiste, 2009] aipatzen den ideia nagusi horrekin: ez ardura oraino suertatu diren ezbeharrak, gizarte ezberdintasunak desagerrarazteko bidea hipotesi komunista gauzatzean datza. Horretan ahalegindu ziren Bertolt Brecht bera AEDn, edo Angela Davis AEBtan, beste hainbatetan Rosa Luxemburgo edo Kar Liebnecht bezala. Erich Höeneckerek, AEDko azken lehendakariak, bere azken idazkietan [Notas desde la cárcel, 2008] azaltzen zuen, estatu lanetan aritu ziren horiek nola lortu zuten lehenik hiritar orok etxebizitza eskubidea izatea, eta hiritar bakoitzaren metro koadroak nola joan ziren hazten 1949tik 1989ra. Mendebaldetar alemanek sarri galdetu ohi dute “zer nahiago duzu Mercedesa edo Trabia (AEDan kotxe arrunta zena)?”, tira, galderan bertan dago erantzuna, “zer nahiago duzu zuk Mercedesa izan eta inguruan lauk deus ez izatea edo bostok Trabia izatea?”. Gosez ez zen jendea hiltzen AEDn. Analfabetoak desagertu ziren, unibertsitate ikasketak zituztenak gehienak ziren (%50 emakumeak, 1980an munduan 8 herrialdetan zen hala, AEB, Kanada eta beste sei herrialde komunista, tartean AED eta Bulgaria). Sexu askatasuna, dibortzioa, antikontzeptiboak denen eskura mendebaldean baina 30 urte lehenako, abortatzeko eskubidea, bigarren harremanak publikoki eta lotxarik gabe izateko aukera, masturbazioaren demonizazioaren aurkako kanpainak, nudismoa hondartzetan. Ekialdeko Alemanian hipotesi komunista lurperatzean, ez zen soilik bandera bat desagertu, ez zen irakaskuntza lan-merkatura soilik bidali, langabezia hazi, arrazakeria ideologi moduan eta praktikan areagotu, bakearen aldeko hautua deuseztu. Egun Alemania potentzia militarra izatea ahalbidetu zen, Afganistana hiltzera joateko gero.
Alain Badiouk dio maitasuna binaka eginiko komunismoa dela. Eta sortzen den mundu-ikuskera berri hori mantentzeko ahalegina egin behar dela amaieraraino. Maitasunean eta iraultzan hildakoak daude, iraultzak gehiago hiltzen du taldean eginagatik. Maitasunean mundua sortzen da, dena “ez den bezala ikusten da” Nietzscheren hitzetan. Iraultzak itsutzen du, iraultza asmakuntza da, praktika, beldurra, mina, ahalegina, helburuak nahi bezain arin ez eskuratzea.
Leipzigen eta Berlinen, Ljubljanan eta Budapesten karrikaratu ziren manifestariek ez zuten harresiaren erorrera eskatzen komunikabideek hala azaldu nahi badute ere, “giza aurpegidun sozialismoa” eskatzen zuten. Ez zuten kapitalismorik nahi (BBCek egin inkestan [09.11.2009] Errusiarren %77ak eta Ukrainarren %75ak ekonomiaren kontrol zentralizatuaren alde egiten du), arazoak zituen sistem hori -sozialismoa- eraldatu nahi zuten, hala dio lagun handiaren “betiereko iraultzak”. Bikoteek ere hutsuneak dituzte, eta maitasunaren eguneroko paradisuan, eguneroko minean sinisten dugunok tematzen gara eta tematuko mundua eraldatzen. Lan finkoa eta soldata duina izatearen lasaitasuna galdu zuten miloika biztanlek 1989an, beraien burua esplotatu eta merkantzia izateko askatasuna erdietsi, hezkuntza parekide eta doakoa joan zitzaien eskutik, klaserik gabeko gizartean bizitzeari utzi zioten, kultura ez zen berriro haien eskuetara egongo, ezta kirola praktikatu edo ikustea. Lasaitasuna, bakea du gorroto merkatuak. Orain berlindar gaztea aske da 20 kiloko tramankulua soinean eramateko saltxitxak salduz kalean, barregarria gelditzea da demokrazia burgesa, eta egunean bi saltxitxa zikin jateko eskubidea (bio nahi duenak soldata laukoitza izan dezala).
Baina hauteskundeetan soilik ez, egunerokoan, aukera berdintasunen alde lanean jarraituko du askok luze. Akatsak bazituen AEDk, izango zuen ziurrenik amiantoa Errepublikaren Jauregiak, baina hain argi, ume ergelei bezala historia kontatzen zaigunean, zalantzak sortzen zaizkit, eta zer egingo diogu, galtzaileek, gaizkile direla esaten direnek elkartasun primarioa sortzen didate. Argazki zahar horitua jarri diogu azalean IHES EDERRAri, izan zitekeen eta kapitalak oraingoz eraitsi duen kultura eta eztabaidaren guneari.
Esana du Rosak:
“Die Revolution sagt:
ich war
ich bin
ich werde sein”
Hedoi Etxarte 2009.11.09
UMPS [spartakus ukronisten]
Aurkezpenez aurkezpen, elkarrizketak egiten aritu gara, hona oraingoz egunkarietan IHES EDERRAri buruz argitaratu dena:
-Araitz Garmendiak honakoetan [hiruetan artikulu bera]: Deia/ Noticias de Gipuzkoa/ Noticias de Álava. [ESP]
-Alberto Barandiaranek Berrian. [EUS]
-S. Echezarrak Arabako Correo Españolen. [ESP]
-Idoia Erasok Garan. [EUS]
-Nerea Azurmendik Diario Vascon. [EUS]
-Idoia Erasok Le journal du Pays Basquen. [FR]
Aldizkarietan honakoak azaldu dira:
-Iñigo Astizek Argian erreportaia luzea karrikaratu du. [EUS]
-Juanra Madariagak Nontzeberrin Bilboko aurkezpenaz idatzi zuen. [EUS]
-Nagore Amondarainek Gaur8n Gasteizko aurkezpena aipatu zuen. [EUS]
…honats gaurkoz, beste batean audioak igoko ditugu.
Segi ondo irakurleok, milesker zuen arretagatik!
Joanes Apaolaza
Donostia, Iruñea, Gasteiz eta Bilboren ostean datorren astean Baionan eta Oreretan izanen gara Nora Arbelbiderekin Lapurdin eta Oier Guillanekin Gipuzkoan. Milesker aurkezpenetara bertaratu zaretenoi, Anjel, Iban eta Arkaitzi; La Hormiga Atómica, Zuloa Irudia eta Kafe Antzokikoei.
Laster egunkari, aldizkari eta irratietakoak jarriko ditugu hementxe bertan.
Segi fin!
Joanes Apaolaza
bixer
1130tan
bilBoko kafE anTzokien!
Joanes Apaolaza
Urriak 20 19etan Zuloa irudian Iban Zalduarekin!
Bertararte!
Joanes Apaolaza
